M.Ö. 335-263 yillari arasinda
yasamis olan, Stoa Okulunun kurucusu, Yunanli filozof.
Akademi'de Krates'in nezaretinde felsefeyle mesgul olan Zenon,
Stoalilar tarafindan benimsenen temel ilkeleri belirlemistir.
Ona göre, gerçek olan hersey
maddidir. Fakat evren, pasif bir maddeden olusmamistir. Degisen
bir yapisi olan düzenli bütün olan evrendeki pasif maddeden
baska, dogadaki düzenleyici, aktif ögeyi temsil eden bir güç
daha vardir. Bu aktif güç, maddeden farkli degildir, ancak
maddenin degisik bir görünümüdür.
O, hava akintisi ya da nefes
gibi, sürekli olarak hareket eden ince bir seydir. Zenon bu
gücün ates oldugunu söyler; ona göre, bu ates var olan herseye
yayilir. Bu maddi atesin en temel özelligi akildir. Bu ates,
evrendeki en yüksek varlik türüdür. Zenon'a göre, Tanri
herseydir. Yani, Tanri bireyleri birbirleriyle birlestiren ates
ya da sicak nefestir. O, doganin içindeki akil ya da rasyonel
güçtür
. Tanri'nin ates ya da rasyonel
bir güç oldugunu söylemek, dogaya aklin ve akil ilkesinin egemen
oldugunu söylemekten baska bir sey degildir. Madde, kendisinde
bulunan bu akil ilkesine göre davranir. Maddenin bu ilkeye göre
olan sürekli eylemi, Zenon'a göre, bizim doga yasasi dedigimiz
seyi meydana getirir.
Zenon, bilgi anlayisinda,
sözcüklerin düsünceleri ifade ettigini, düsüncelerin ise, bir
nesnenin zihin üzerindeki etkisi sonucu ortaya çiktigini söyler.
Zihin, dogustan bos bir levhadir ve düsünce dagarcigini dis
dünyadaki nesnelerden etki aldikça doldurur.
Bu nesneler, duyularin
olusturdugu kanallardan geçerek, zihinde izlenimler meydana
getirirler. Ayni nesnelerle tekrarlanan çok sayida iliski,
izlenimleri çogaltir, bellegimizi gelistirir.
Bu, bize önümüzde duran nesnenin
ötesine geçerek, genel kavramlara ulasma olanagi saglar. Zenon'a
göre, bir seyin dogru ya da iyi oldugu seklindeki bir yargi
izlenimlerimizin bir ürünüdür. Zenon, insan ve ahlak anlayisinda,
dünyanin bir parçasi olan insanin da ayni sekilde maddi bir
varlik oldugunu ve tanrisal atesten pay aldigini söyler.
Insandaki bu ates, onun tüm vücuduna nüfuz eder ve insana
hareket etme ve dis dünyadan duyumlar alma olanagi verir.
Yani, Zenon'a göre, insandaki bu
ates, onun ruhunu meydana getirir. O, insan ruhunun en iyi
ifadesini akilda ve akillilikta buldugunu savunur. Insan için
akillilik ise, onun kendisinin de bir parçasi oldugu yetkin doga
düzenini anlayip bilmesi anlamina gelir. Zenon'un ahlaki, iste
bu doga ve insan anlayisina uygun olarak, bir yandan akla ve
bilgiye, bir yandan da dogal düzene boyun egmeye dayanir